Şap Hastalığı (Foot and Mouth Disease – FMD) Nedir? Detaylı Bilgi
Şap hastalığı, sığır, koyun, keçi, domuz ve diğer çift tırnaklı hayvanlarda görülen, çok bulaşıcı ve hızlı yayılan viral bir hastalıktır. İnsanlara bulaşmaz, ancak hayvanlar arasında yıldırım hızıyla yayılır ve çok büyük ekonomik kayıplara yol açar.
Hastalığa Neden Olan Virüs
- Virüs: Aphthovirus (Picornaviridae ailesinden)
- 7 ana serotipi var: O, A, C, Asia-1, SAT-1, SAT-2, SAT-3
- Türkiye’de en sık görülenler: O, A ve Asia-1
- Her serotipe karşı bağışıklık ayrıdır. Yani bir serotipe aşı olan hayvan diğerine karşı korunmaz.
Bulaşma Yolları (Çok Kolay Bulaşır!)
- Doğrudan temas (hasta hayvanla sağlıklı hayvanın teması)
- Hava yoluyla (rüzgârla 10-15 km, deniz üzerinden 50-100 km bile taşınabilir!)
- Kontamine yem, su, araç, insan elbisesi-ayakkabısı, saman
- Et, süt ve süt ürünleri (çiğ sütle de bulaşır)
- İnsanlar mekanik taşıyıcı olabilir (ayakkabı, elbise, elleriyle)
Belirtiler (Hayvana Göre Farklı Şiddette Görülür)
Sığırlarda (en ağır geçen tür):
Göz Atın
- Yüksek ateş (40-41°C)
- Ağızda, dilde, dudakta, diş etlerinde yaralar ve aşırı tükürük (ipliksi salya)
- Tırnak arasında yaralar → topallama, yatma
- Genç buzağılarda ani ölüm (kalp kası iltihabı – miyokardit)
- Süt veriminde %50-80 ani düşüş
Koyun ve Keçide:
- Belirtiler daha hafif, bazen fark edilmeyebilir
- Topallama, ağız yarası az
- Bu yüzden “gizli taşıyıcı” olurlar → hastalığın yayılmasında çok tehlikelidirler
Domuzlarda:
- Çok şiddetli topallama, tırnak düşmesi
Ekonomik Zararları
- Et ve süt veriminde büyük kayıp
- Hayvan hareketleri yasaklanır → pazarlama durur
- İhracat tamamen durur (OIE kuralları gereği)
- İtlaf politikası uygulanan ülkelerde binlerce hayvan kesilir
Türkiye’de Mücadele Yöntemi
- Yılda 2 kez toplu aşılama (ilkbahar ve sonbahar kampanyaları)
- Kullanılan aşı: Genellikle O ve A + Asia-1 içeren inaktif aşı
- Aşılama zorunludur, yaptırılmayan hayvanlar küpelenmez/satılmaz
- Şüpheli durumlarda hemen Tarım İl/İlçe Müdürlüğü’ne haber verilir
- Hastalık çıkan yerde karantina + itlaf + dezenfeksiyon uygulanır
İnsanlara Bulaşır mı?
- Çok çok nadir (neredeyse yok denecek kadar az). Literatürde birkaç vaka var, o da laboratuvar ortamında.
- İnsanlar endişe etmeden çiğ süt içmemeli, pastörize süt tercih etmelidir.
Özetle: Şap hastalığı hayvanlar için çok bulaşıcı ve ekonomik zararı devasadır, ama insan sağlığına neredeyse hiç tehdit oluşturmaz. En etkili korunma yolu düzenli aşı + biyogüvenlik kurallarına uymaktır.
