Brusella Hastalığı (Brucellosis) – Detaylı Bilgi
Brusella, hem hayvanlara hem de insanlara bulaşan çok önemli bir zoonoz hastalıktır. Türkiye’de en sık görülen zoonoz hastalıkların başında gelir.
Hastalığa Neden Olan Bakteri
- Brucella cinsi bakteriler
- En sık insan ve hayvanlarda görülen türler:
- Brucella melitensis → Koyun-keçi kaynaklı (Türkiye’de EN SIK!)
- Brucella abortus → Sığır kaynaklı
- Brucella suis → Domuz kaynaklı
- Brucella canis → Köpek kaynaklı (nadir)
Hayvanlarda Belirtiler
- En tipik belirti: Gebelikte düşük yapma (özellikle gebeliğin 5-7. aylarında)
- Koyun-keçide düşük oranı %50-80’e çıkabilir
- Erkek hayvanlarda testis iltihabı (orkit), topallama
- Çoğu zaman hayvan hasta görünmez ama bakteri yıllarca taşır ve sağılan sütle, plasenta ile, düşük materyaliyle sürekli bulaştırır.
İnsanlara Bulaşma Yolları (Çok Kolay!)
- En sık yol: Pastörize edilmemiş süt, peynir, kaymak, tereyağı, dondurma yemek (Özellikle taze köy peyniri, tulum peyniri, çiğ süt!)
- Doğum/düşük yapan hayvanın plasentasına, yavrusuna, akıntısına temas etmek
- Hayvanın kesimi sırasında bulaşmış ete temas
- Laboratuvar çalışanlarında aerosol yoluyla (nadir)
Not: İnsan-insan bulaşması çok çok nadirdir (cinsel yolla veya anne sütüyle birkaç vaka bildirilmiştir).
Göz Atın
İnsanda Belirtiler (Dalgalı ateş hastalığı – Malta humması)
- Dalgalı ateş (akşamları 39-40°C, terleme ile düşer, sonra tekrar çıkar)
- Gece terlemeleri (çarşafı ıslatacak kadar)
- Şiddetli bel, sırt, eklem ağrıları (özellikle kalça ve diz)
- Halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı
- Karaciğer-dalak büyümesi
- Depresyon, sinirlilik
- Kronikleşirse yıllarca sürer, dalga dalga alevlenir
En tehlikelisi: Tedavi edilmezse kalıcı eklem hasarı, kalp kapak iltihabı (endokardit), beyin zarı iltihabı (menenjit) yapabilir.
Tanı
- Kan testi: Rose Bengal (tarama), Wright (SAT), ELISA IgG/IgM, kan kültürü
- Kesin tanı kan veya ilik kültüründe bakteri üremesidir (ama zor ürer)
İnsan Tedavisi
- En az 6 hafta antibiyotik kombinasyonu (mutlaka 2-3 ilaç birlikte):
- Doksisiklin + Rifampisin
- veya Doksisiklin + Streptomisin (ilk 2-3 hafta)
- Tek ilaçla tedavi kesinlikle başarısız olur, hastalık nükseder!
Hayvanlarda Mücadele (Türkiye’de Uygulanan Program)
- Koyun-keçide: S-19 veya Rev-1 aşısı (canlı aşı)
- Sığırlarda: S-19 aşısı
- Pozitif çıkan hayvanlar kesime gönderilir (itlaf edilir)
- Aşılama + kan testi + pozitif hayvanların ayrılması ile sürü temizlenir
Korunma Yolları (En Önemlileri)
- Çiğ süt ASLA içilmez! Süt mutlaka kaynatılır veya pastörize edilir.
- Taze peynir en az 3 ay (tercihen 6 ay) salamurada bekletilir (bakteri tuzda ölür).
- Hayvan doğum/düşük yardımı yaparken eldiven, önlük, maske kullanılır, sonra eller yıkanır.
- Riskli meslek grupları (çiftçi, veteriner, kasap, laborant) düzenli kan testi yaptırır.
Özetle: Brusella, hayvanlarda sessizce yayılır, düşük yaptırır; insanlarda ise yıllarca dalgalı ateş ve eklem ağrısı yapar. En etkili korunma çiğ süt ve taze peynirden uzak durmaktır. Erken teşhis ve 6 haftalık kombinasyon antibiyotik tedavisiyle tamamen iyileşir
